Wat is Internet of Things?

Steeds meer ‘dingen’ zijn – net als mensen – online. Machines, objecten, producten, apparaten, systemen: ze ‘praten’ digitaal met elkaar en met de mens. Het zijn dan ook ‘slimme dingen’. Dankzij sensoren krijgen ze ‘zintuigen’ die waardevolle informatie verzamelen. Via internet en draadloze verbindingen wisselen zij deze data uit. Zelf kun je de apparaten op afstand bedienen met je smartphone, smartwatch of tablet.
Zo is het Internet of Things ontstaan, ofwel IoT. En IoT groeit hard: de verwachtingen lopen uiteen van 20 miljard tot 75 miljard aangesloten ‘dingen’ in 2020. Nu al zijn er meer ‘dingen’ dan mensen op het internet aangesloten.

IoT heeft een grote invloed op onder meer het bedrijfsleven, het onderwijs, de gezondheidszorg en de overheid. IoT dringt ook snel ons privéleven binnen: van huishoudelijke apparaten als koelkasten, waterkokers en wasmachines tot speelgoed, tandenborstels, auto’s, winkelwagentjes, straatlantaarns, smartclocks en fitness-bands.

Kansen

De analyse van de grote hoeveelheid data (big data) die de apparaten opleveren, biedt kansen aan bedrijven in alle sectoren. IoT biedt bijvoorbeeld mogelijkheden om bestaande activiteiten en processen te optimaliseren. Zo kun je het onderhoud van machines beter plannen. ‘Slimme’ machineonderdelen laten zelf weten dat ze aan vervanging toe zijn. Als je wilt, bestellen ze ook nog de reserveonderdelen voor je, of – indien nodig – een compleet nieuw apparaat. Je hoeft dus niet meer te wachten tot een apparaat ermee ophoudt.

Er ontstaan ook mogelijkheden voor nieuwe productfuncties, (digitale) diensten en nieuwe verdienmodellen. Als ondernemer kun je nieuwe serviceconcepten bedenken of producten op leasebasis verkopen. Of totaaloplossingen bieden: bekend voorbeeld is aantal uren licht in plaats van armaturen.

En misschien nog wel het belangrijkste: dankzij IoT heb je een direct en continu contact met je klant. Een mooie kans om de relatie verder te verbeteren.

Waarom nu?

De technologie staat niet stil. Dat maakt IoT juist nu interessant voor het mkb.

  • Elektronica en sensoren. Elektronicacomponenten zoals RFID-tags, sensoren en geheugenchips worden steeds goedkoper. Én: kleiner, krachtiger en energiezuiniger.
  • Connectiviteit. De beschikbaarheid en kracht van draadloze verbindingen is groter dan ooit. De snelheid van dataverkeer stijgt, tegen afnemende kosten.
  • Rekenkracht en dataopslag. De rekenkracht en opslagcapaciteit zijn bijna oneindig dankzij makkelijk toegankelijke cloud-diensten. In combinatie met nieuwe data-analysemethoden ontstaat big data.
  • Altijd verbonden. De smartphone is bijna overal ingeburgerd. Dat geeft heel veel mensen direct en overal toegang tot het internet. De smartphone is een afstandsbediening voor slimme producten. Het toestel fungeert als ‘data-doorgeefluik’ om via het internet informatie uit te wisselen. Ook de smartwatch heeft deze functies.

Samenvattend: de technologie wordt krachtiger en is tegelijkertijd kleiner, goedkoper, energiezuiniger en laagdrempeliger te gebruiken.

Er zitten wel wat haken en ogen aan IoT

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Veiligheid. We kennen allemaal het voorbeeld van de gehackte zelfrijdende auto’s. En hoe veilig zijn de data over onze ‘slimme’ voordeur? IoT is zeker niet 100% veilig voor hacks. Hoe meer aangesloten apparaten en hoe meer bedieningstoestellen, hoe groter de kans op een datalek.
  • Privacy: hiervoor geldt veranderde wetgeving. Per 25 mei 2018 geldt in de hele Europese Unie de AVG. Deze Algemene Verordening Gegevensbescherming moet mensen beschermen tegen ongeoorloofd gebruik van hun persoonlijke gegevens. Hier lees je waar je aan moet voldoen, met tips voor hoe je dat voor elkaar krijgt.
  • Afhankelijkheid van technologie. Technologie biedt vooral veel voordelen, maar het is slim om ook na te denken over wat er gebeurt als de systemen uitvallen.
  • Verantwoordelijkheid. Wie is er verantwoordelijk als er iets misgaat? Het IoT-speelveld is groot en complex, mede door het internationale karakter. Bij de productie of het gebruik van IoT-producten zijn vaak vele verschillende partijen betrokken, zowel in binnen- als buitenland. Daardoor ontbreekt het overzicht en is onduidelijk wie waarop kan worden aangesproken. Dat landen verschillende standaarden en regels hanteren, helpt niet mee.

Tip

Verzamel je met je product informatie over de status en het functioneren van een machine of product? Dan verzamel je ook informatie over je klant. Denk dus van tevoren na hoe je dit gaat aanpakken. Misschien een geruststelling: veel data in business-to-businessmarkten is helemaal niet privacygevoelig.

Iets voor jou?

Hoe kom je er nu achter of IoT iets voor jouw bedrijf is? Je kunt instappen op verschillende niveaus. Daarom is het voor bijna ieder bedrijf slim om deze kansen te verkennen.

Voor wie zich serieus wil verdiepen in IoT is er al heel wat informatie beschikbaar. Met deze publicatie wil KVK jou helpen om de kansen met IoT te vertalen naar je eigen organisatie, product, dienst of businessmodel. Dat doen we door trends, praktijkvoorbeelden en achtergrondartikelen met je te delen. Verder maakten we een stappenplan voor als je daadwerkelijk wilt starten met IoT.

Uitdagingen

Ondernemers staan voor de uitdaging om:

  • kennis op te doen over nieuwe technologieën, zoals ict-, sensor- en communicatietechnologie en data-analyse
  • nieuwe businessmodellen te ontwikkelen
  • op een nieuwe manier te innoveren met klanten en partners

Het aantal door IoT verbonden dingen overstijgt in 2018 het aantal mobiele devices – hoe gaat het met het IoT?

“Er worden inderdaad steeds meer dingen aangesloten. Het internet is ontstaan als een klein netwerkje van computers dat uitgroeide tot het grote netwerk zoals we dat nu kennen. We hebben mensen, processen en data gekoppeld maar het begint nu ook een netwerk van dingen te worden. De grote drijfveer daarachter is dat alles en iedereen een waarde heeft die hij wil en kan delen. Van een mens is dat duidelijk maar ook bijvoorbeeld een stukje asfalt op een parkeerplaats heeft een waarde en wil kennis met ons delen. Het wil bijvoorbeeld vertellen of het vrij is of niet. Alleen hebben we er tot nu toe niet naar geluisterd of naar kunnen luisteren. Tegenwoordig is de technologie zo klein, krachtig en goedkoop dat je nu makkelijk sensoren in dat asfalt kunt plakken. Die sensoren kunnen jou vertellen: ‘Er staat een auto boven mij’ of ‘Er staat geen auto boven mij’. Je kunt ook een stoel tot leven wekken en haar laten vertellen of er iemand op zit of niet – handig in roosterplanningen.”

Wat betekent dat voor ons mensen?

“Stel, je hebt een zak met 20 sensoren bij je. Kijk dan eens om je heen welke dingen jij tot leven zou willen wekken die bepaalde data of waarde vertegenwoordigen. Kijk vervolgens eens naar de primaire processen in je privéleven of je bedrijf en probeer dan eens te kijken hoe je dingen slimmer kan doen. In het voorbeeld van de parkeerplaats: stel nou dat die kan vertellen of hij bezet is of niet. Dan kun je gaan kijken naar de logistieke processen in je stad. Stel, je weet dat 30% van al het verkeer in de grote steden op dit moment op zoek is naar een parkeerplaats. En je weet dat de bezettingsgraad nog enorm omhoog kan. Dan kun je bedenken dat je die informatie kan koppelen aan het navigatiesysteem in de auto zodat al die mensen die op zoek zijn naar een parkeerplaats zien waar er nog iets vrij is.”

Er kan veel, gebeurt het ook?

“Ja, bij industriële processen zeker. Neem het havenbedrijf in Rotterdam waar al veel sensoren zijn. Denk ook aan robotisering. Men begint de waarde te ontdekken van het verbinden van dingen en processen en is dat nu ook op grote schaal aan het doen. Dat komt doordat we de waarde van dingen nu kunnen ontsluiten door ze uit te rusten met sensoren. Door ze te koppelen aan het internet kan de data vrijelijk gaan stromen.
Het besef is ook doorgedrongen tot het mkb. Digitalisering – want daar hebben we het over – is echt een gespreksonderwerp binnen de directie van bedrijven geworden. Het ligt niet meer alleen op het bordje van de IT-afdeling. Automatisering moest de dingen die we al deden, efficiënter maken. Dat lag bij de IT-afdeling. Nu zie je dat digitalisering daadwerkelijk ingrijpt op de processen in een bedrijf. De klantbeleving, het logistieke proces, de virtuele presentatie: bedrijven en bedrijfjes worden digitale platforms. Digitalisering gaat het hele bedrijf aan, dat besef is groeiende.”

Wat houdt het Programma Digitale Versnelling Nederland (DVN) in?

“Dat is een investering die Cisco doet om de digitale agenda van een land te helpen versnellen. We investeren met kennis, kunde, inzet, mensen, geld of partnerships in onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur, cybersecurity en innovatie. We investeren in start-ups en mentoren en coachen ook bestaande start-ups om scale-ups te worden, dus om te groeien. Dat doen we in 15 landen wereldwijd. We zijn er trots op dat we als Nederland geselecteerd zijn. Een van de redenen daarvoor is dat de ‘e-readiness’ van Nederland al uitstekend is.”

Is Nederland klaar voor grootschalige digitalisering?

“Klaar ben je nooit. Maar de uitgangspositie is wel degelijk goed. We hebben goede breedbandaansluitingen naar huizen, we hebben een goed opgeleide maatschappij en we zijn een logistieke hub voor Europa. De vraag is nu: hoe gaan we kapitaliseren op die digitalisering zodat we ook die positie blijven behouden? Dat is waar we met ons programma DVN proberen om ons steentje aan bij te dragen.”

Waar liggen de kansen voor ondernemers?

“Die liggen in het daadwerkelijk innovatie toepassen in het primaire proces. IT is tot nu gebruikt om bestaande processen te automatiseren, nú hebben we de kans om op een andere manier naar onze processen te kijken en dingen anders te gaan doen. Hoe pakken we het logistieke proces en de klantbeleving aan? Hoe bouw je je diensten op? Je kunt die primaire processen helemaal opnieuw vormgeven. Geijkte voorbeelden zijn de Airbnb’s en Ubers van deze wereld. Je kunt er van alles van vinden, maar zij hebben daadwerkelijk gekeken naar de menselijke behoefte en gekeken naar hoe ze daar op een slimmere manier een betere en goedkopere dienst van konden maken. De gevolgen zijn duidelijk.”

Hoe moeten mkb’ers dat aanpakken?

“Soms denken mensen dat ze veel verstand moeten hebben van technologie. Maar ik denk dat je mensen aan tafel moet hebben die het durven om anders naar de bedrijfsprocessen te kijken. Mensen die in staat zijn te bedenken hoe je het anders zou kunnen doen. Dat is nodig want als een ander opstaat, kan het gedaan zijn met je. Vooral bedrijven die in slaap gesust zijn doordat het best wel goed gaat, verkeren in de gevarenzone. Bedrijven die denken: ‘Waarom zou ik veranderen?’. Bedrijven die de urgentie wél voelen, gaan dat proces wel in. Je moet het lef hebben om bestaande processen los te laten en dingen op een andere manier doen. Kijk eens anders naar je dienst, je product. Stel je voor dat als alles en iedereen met elkaar verbonden is en je alle informatie ter beschikking hebt: hoe zou je dan je business opnieuw vorm kunnen geven? Mijn tip: betrek andere mensen erbij. Je ziet bijvoorbeeld steeds vaker hackatons, waarbij je andere mensen met je mee laat denken. Wij organiseerden laatst samen met het Universitair Medisch Centrum Utrecht een hackaton. Zij deelden een heleboel data met een grote groep mensen met de vraag: ‘Hoe zou je met deze informatie ons zorgproces kunnen innoveren?’ Dus: betrek mensen van buiten erbij. Durf daarin open te zijn, durf dingen te delen. Denk daarbij aan je klanten, je partners. Dan zie je dat mensen – vaak voor niks – mee willen denken in het creatieve proces. Digitalisering, met name rond IoT – Cisco noem dat ook wel het Internet of Everything: het zijn immers mensen, processen, dingen en data aan elkaar verbonden – is iets van iedereen, niet alleen van de IT-afdeling. De mogelijkheden die dan ontstaan, zijn natuurlijk fantastisch voor de innovatie.”

Wat zijn de valkuilen?

“Je moet op een standaardmanier en op een open en veilige manier dingen ontsluiten en verbinden. Als je heel veel data gaat ontsluiten en je bedrijf digitaliseert, loop je het gevaar dat je gehackt wordt, dat er ingebroken wordt en dat je data gestolen wordt. Maar de ontwikkelingen hoeven daardoor niet stil te staan. Als industrie en overheid hebben we daar een belangrijke rol in. Met ons programma helpen we bijvoorbeeld om mensen digitale vaardigheden aan te leren, via de Cisco Networking Academy. Verder werken we op dit gebied samen met The Hague Security Delta, het grootste securitycluster in Europa, om ze te ondersteunen bij het opstellen van een nationaal cyberveiligheidsbeleid.

Belangrijk is dat je weet wat je moet doen als je wordt gehackt. En dat je weet dát het gebeurt. Als een bedrijf zegt ‘Wij zijn nooit gehackt’, dan maak ik me zorgen. De kans is namelijk groot dat het wel gebeurd is, maar dat ze het nooit geweten hebben. Privacy is een kritische randvoorwaarde, die is omgeven door regelgeving. Denk aan de GDPR (of AVG) die op ons afkomt, daar zullen we gewoonweg aan moeten voldoen.”

Hoe ziet het IoT er over 5 jaar uit?

“Ik denk dat de exponentiele groei van door het internet verbonden dingen onverkort doorzet. Steeds meer dingen om je heen zijn benaderbaar. De informatie die daaruit voortvloeit, gebruiken we op een slimme manier om belangrijke primaire processen beter, efficiënter en veiliger te maken. Dat kan zijn dat je auto naar het volgende niveau van autonoom rijden gaat, met de weg praat en een parkeerplek voor je vindt. Dat kan ook in de zorg zijn: steeds meer ziekenhuizen bieden bijvoorbeeld virtuele zorg aan voor zover dat kan. Het gebruik van video zal een enorme groei doormaken. Sectoren en bedrijven worden echte digitale platformen. Je kunt zeggen: Tesla is een auto maar eigenlijk is het een soort software op wielen. Software die continu verbonden is met het internet en updates krijgt. Ik zou willen besluiten met een mooie quote van Marcel Proust: “De ware ontdekkingsreis is niet zozeer op zoek gaan naar nieuwe landschappen maar in het creëren van nieuwe ogen. Dus: kijk eens met nieuwe, verbonden ogen naar je bestaande business en probeer dan eens je product of dienst opnieuw in de markt te zetten – met behulp van al die nieuwe mogelijkheden.”

Digitale Versnelling Nederland

Het programma Digitale Versnelling Nederland (DVN) is onderdeel van een door Cisco gesponsorde reeks investeringsprogramma’s in 15 landen met een digitale agenda. Cisco wil hiermee op landniveau de digitalisering versnellen.

Datalekken

We spreken van een datalek als gegevens in handen vallen van mensen of organisaties die helemaal geen toegang tot die data mogen hebben. Dat kan per ongeluk gaan maar ook een gevolg zijn van criminaliteit – of een combinatie van beide. Denk aan het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis: dieven stalen een – onbeveiligde – externe harde schijf uit de kofferbak van de auto van een onderzoeker met daarop de gegevens van bijna 800 patiënten. En dat terwijl het medewerkers van het Antoni van Leeuwenhoek verboden is om vertrouwelijke gegevens op onbeveiligde gegevensdragers te zetten.

De meeste voorkomende oorzaken van datalekken

  • Onvoldoende kennis over wat wel en niet mag met persoonsgegevens.
  • Samenwerken met partijen die persoonsgegevens ontvangen (bijvoorbeeld een businesspartner, leverancier of zzp’er) zonder een bewerkersovereenkomst op te stellen.
  • Nalaten om de ICT-beveiliging actueel te houden waardoor hackers of cybercriminelen makkelijk kunnen toeslaan.
  • (Onbewust) nalatig zijn waardoor een laptop, USB-stick, smartphone, wachtwoord of printjes onbedoeld op een verkeerde plek belanden.

De mens speelt dus een cruciale rol in de cyberveiligheid.

Een IoT-systeem bestaat altijd uit de volgende 3 elementen:

  1. Sensoren die iets meten, doorgeven en wellicht de data verzamelen
  2. Software (het algoritme) die analyseert en betekenis geeft aan de verzamelde informatie
  3. Communicatie, zowel tussen sensoren en software, maar ook tussen het systeem en de mens
  4. Vaak, maar niet altijd, is er een vierde element: het algoritme dat bepaalde gebeurtenissen automatisch in gang zet, zonder activering door de mens

Aan de slag

  1. Welke data: Om te beginnen moet je weten welke data je nodig hebt. Je kunt zelf gaan meten, maar je kunt ook externe data gebruiken. Wat ga je zelf meten en hoe ga je dat doen? Je kunt oneindig veel parameters meten met slimme sensoren. Denk aan: locatie, verplaatsing, beweging, geluidsfrequentie, temperatuur, druk, vochtigheid, elektrisch spanningsniveau, camerabeelden, kleur en chemische samenstelling. Wees slim: kijk welke sensoren er al zijn en vergeet de smartphone niet. Deze kan voor heel veel metingen als sensor dienen. Eigen bedrijfsdata kan ook komen uit je boekhoud- en ERP-systeem of analyses van klik- en transactiegedrag op je website. Buiten de data van je eigen bronnen en sensoren, kun je data verzamelen van externe bronnen. Ook je klanten en toeleveranciers beschikken over data die nuttig kan zijn voor jouw eigen systeem. Denk aan (realtime) voorraadgegevens en procesinformatie (klanten). Of aan de lever- en bestelhistorie, track- en trace-gegevens en sensordata uit producten, componenten of apparaten. Daarnaast valt er veel data (gratis of betaald) van internet te halen. Bijvoorbeeld (sentiment-analyses van) social media, de beurskoers, meteo-gegevens, postcode- en adresinformatie, kentekenregister en kadastergegevens. Denk ook aan open datasets van de overheid. Welke parameters heb je nodig voor jouw doel?
  2. Koppelen interne en externe bronnen: Door de interne en de externe bronnen te koppelen en de data te analyseren, krijg je antwoorden op de vragen die je beantwoord wilt hebben. Zo verrijk je de data tot waardevolle informatie en inzichten. Analyseren kan complex zijn: soms vind je relaties tussen data die geen betekenis hebben. Gezond verstand is een belangrijk kompas. Als de data verzameld en op orde is, kun je beginnen met analyseren. Tip: begin klein en maak kleine stappen. Neem bijvoorbeeld eerst één set eigen data. Verken daarna ook eens of je een interne en externe bron kunt koppelen. Dit geeft vaak verrassende resultaten en nieuw inzicht. De eerste analyse leidt tot een idee waarmee je waarde kunt creëren met data.
  3. Communicatie en verbinding: Hoe verloopt de communicatie van de sensoren met het internet? Gaat dat via wifi, bluetooth of een andere verbinding? Wordt de communicatie gecodeerd? Hoe wil je de verbinding beveiligen? Is een sensor in jouw product haalbaar, maar de internetverbinding een probleem? Overweeg dan eens RFID: speciale tags die in of op verpakkingen, producten maar ook dieren of mensen zitten. Deze technologie maakt het mogelijk om op afstand informatie op te slaan en op een later moment af te lezen. En hoe leg je nu de verbinding tussen de inzichten en de mens? De communicatie verloopt via het product, bijvoorbeeld via een knipperend ledlampje, een geluidssignaal of een geïntegreerd (aanraak)scherm. Je kunt ook op afstand communiceren via een smartphone, tablet of smartwatch of bijvoorbeeld het dashboard van een meldkamer. Je kunt deze ‘user interface’ heel eenvoudig opzetten of juist met de nieuwste interactieve mogelijkheden optuigen, zoals augmented reality of virtual reality. Daarmee krijg je nieuwe interacties die de beleving van de gebruiker verbeteren.
  4. Wel of niet automatiseren?: Zorg je dat de mens zelf kan besluiten het apparaat of systeem op afstand te bedienen? Of ga je dat automatiseren? In dat laatste geval nemen het apparaat of systeem autonoom beslissingen en voeren ze autonoom acties uit. Een voorbeeld: het H2gO-systeem van het bedrijf I-Real zorgt voor een realtime monitoring, besturing en alarmering van complete infrastructuren van waterschappen. Zo kan het systeem sluizen en pompen bedienen en zal het op ieder moment van de dag volledig autonoom reageren om calamiteiten te voorkomen. Dit verlaagt niet alleen de arbeidskosten, het vergroot ook de reactiesnelheid. De veiligheid moet uiteraard top zijn en de mens moet altijd in staat blijven de bediening eenvoudig over te nemen, mocht dat nodig zijn.